مراسم نوروز در بیرجند
مراسم نوروز در بیرجند
نوروز بزرگترين و شكوهمندترين جشن ايراني است كه از هزاران سال پيش در نخستين روز سال نو، يكم فروردين ماه مصادف با روز اول بهار همراه با آيين هاي ويژه و باشكوه برگزار ميشود. آيينها و مراسم جشن نوروز در بيرجند تااندازه ای همان آيينهايي است كه از گذشتههاي دور در اين منطقه مرسوم بوده و هنوز ادامه دارد.
در بيرجند مردم از اوايل اسفند ماه به فكر برگزاري هرچه باشكوهتر نوروز و تهيه و تدارك نيازمنديهاي نوروز سال آينده هستند كاشتن سرسبزي نوروزي در خانهها با سبز كردن دانههاي جو، گندم، عدس و ماش در بشقاب يا دور كوزه و ظروف سفالي از اولین کارهائی است که انجام میدهند بعضی از خانواده ها علاوه بر سبزه، پارچه نازكي به دور كوزهها و يا قليانهاي سفالي ميپيچند و داخل آنرا پرآب كرده و روي پارچه را خاكشير يا منداب ميچسبانند كه به تدريج سبز شود و مانند سبزه آنرا سر سفره هفت سين ميگذارند
بعد از آن خانه تكاني شروع می شود اکثر قریب به خانواده ها براي تميزكردن محل سكونت وکارخود اقدام میکنند در مراسم خانه تکانی زنان و مردان در روزهاي تعطيل به شستن فرش و رنگ آمیزی دیوارها وتميز كردن در و ديوار حياط خانه اقدام ميكنند بنحوی که اگر در این ایام به کوچه وخیابانهای شهر نظری بیندازید فرش ها وملافه های شسته شده را که برای خشک شدن روی بامها وطناب ها پهن شده اند را می بینید آنها معتقدند که باید گرد و غبار سال کهنه رابه مناسبت فرا رسيدن سال نو شست.
تهيه بسیاری از مایحتاج زندگی همچون برنج، روغن، قند، شكر، چاي و انواع حبوبات و..... یکی دیگر از کارهای مخصوص ایام قبل از سال نو است مردم این منطقه معتقدند که هنگام تحويل سال نباید خانه آنها خالی باشد وسعی میکنند مایحتاج ضروری خانواده را قبل از سال نو تهیه نمایند
تهيه سور و سات نوروز همچون تنقلات، شيريني و ميوه ولباس برای بچه ها از مهمترین کارهائی است که هر خانواده باید انجام دهد که معمولأ شیرینی وآجیل عید را خانمها در منزل تهیه ومیوه لباس را آقایان از بازار میخرند تا پيش از فرا رسيدن سال نو براي خانواده خود به ويژه كودكان لباس و كفش نو فراهم كنند.
برشته کردن انواع آجیل وپختن شيريني یکی از آخرين كارهايي است كه دربيرجند براي نوروز انجام ميشود اکثر خانمهای در برشته کردن تخمه وپختن شیرینی خانگی مهارت دارند قبل از فرارسیدن سال نو آنها انواع شیرینی های خانگی را تهیه میکنند كه ازمعروفترين شیرینی ها می توان به "زنجفيلي" و "رووركرده" اشاره نمود ومعروفترین آجیل هائی هم که تهیه میکنند عبارت است از کله کنو ،کله کنجد مغز بادام وزردآلو برشته ،شاهدانه برشته و.....
از يكي از برنامههايي كه پيش از فرا رسيدن سال نو در استقبال از نوروز برگزار ميشود مراسم "چهارشنبهسوري" است. اين مراسم سالهاي پيش در بيرجند بدينگونه بود كه نزديك غروب روز آخرين سهشنبه ماه مردم روي بامهاي خانه خود آتش برافروخته و شادي ميكردند و از روي آن ميپريدند و در پايان مراسم سبويي سر شكسته پر از خاكستر و خاكروبه را از بالاي خانه توي كوچه ميانداختند و معتقد بودند كه نكبت را از خانه خود دور مياندازند. ولی در سالهاي اخير آيين چهارشنبهسوري در غروب آخرين سهشنبه اسفند ماه برگزار ميشود. در اين مراسم در كوچه يا حياط خانه در چند نقطه مقداري بوته و هيزم برميافروزند و اعضای خانواده ومخصوصأ جوانها دختروپسردرحالیکه آجیل ومیوه میخورند با شادي از روي آتش ميپرندومیگویند سرخی توازمن زردی من ازتو
در آخرین شب سال تخم مرغ ها را آب پز میکنند تا فردا ضمن اینکه در سرسفره هفت سین تخم مرغ پخته داشته باشند بچه ها هم تخم مرغ برای رنگ کردن ویا نقاشی کشیدن ویا تخم مرغ برای بازی داشته باشند البته رسم تخم مرغ بازی درسال های اخیر انجام نمی شود
پهن كردن سفره هفت سين پيش از تحويل سال ازمراسمي است كه انجام ميشود. سفره هفت سين سفرهاي سفيد رنگ يا رنگين است كه بر روي زمين گسترده شده و در بالاي سفره دو شمع روشن و در ميان آن يك جلد كلامالله مجيد و يك آينه ميگذارند. برخي روي آينه يك تخم مرغ آب پز ميگذاشته و معتقد بودند در لحظه تحويل سال، تخم مرغ روي آينه ميچرخد.
هفت سين سفره عبارت است از هفت چيز كه نام همه آنها باحرف "س" آغاز ميشود كه بيشتر سبزي، سيب، سكه، سركه، سير، سنجد، سماق، سمنو و سياه دانه را انتخاب ميكردند.
علاوه بر اين سبزه نوروزي، يك ظرف شيريني، يك ظرف نقل سفيد و حبه نبات و يك پياله عسل و ظرفي پر از تخممرغ رنگي به نشانه خرمي، طراوت ، نعمت و بركت روي سفره ميچيدند و سفره را با آنها آراسته ميكردند. تنها تفاوتي كه امروز در اجراي اين رسم ايجاد شده برخي به جاي سفره از ميز استفاده ميكنند و چند ماهي قرمز كوچك در ظرف آب مياندازند و به نشانه حيات روي سفره يا ميز ميگذارند.
با نزديك شدن تحويل سال همه اعضاي خانواده در كنار سفره با لباسهاي نو و تميز مينشينند و معتقدند كه هنگام تحويل سال همه بايد درخانه و در كنار سفره هفت سين جمع باشند تا ميانشان تفرقه نيفتد. هنگام تحويل سال پدر يا بزرگ خانواده دستها را به سوي آسمان بلند ميكند و دعاي مخصوص تحويل سال را بلند ميخواند و ديگران دعا را تكرار ميكنند. پس از پايان دعا اعضاي خانواده حلول سال نو را به يكديگر تبريك و شاد باش ميگويند و بزرگترهاي خانواده به بچهها و كوچكترها عيدي ميدهند و پس از آن با عکس گرفتن وخوردن نقل و نبات و شيريني دهان خود را شيرين كرده و به شادماني ميپردازند. بعد از آن کوچکترها برای دیدن بزرگترها آماده می شوند و ازخانه پدربزرگ ومادربزرگ شروع و.......در روزهای اول همه به خانه بزرگترها میروند ضمن خوردن شیرینی ،میوه وآجیل عیدی هم میگیرند در روزهای بعد بزرگترها بازدید کوچکترها را پس میدهند این دید وبازدید تقریبأ تا 12 فروردین ادامه دارد
بالاخره بعد از کش وقوس های فراوان تصمییم گرفتم که به جمع وبلاگ نویسان بپیوندم چون دل نوشته هائی داشتم که در طول سال های گذشته هراز گاهی که فرصت پیدامیکردم یادداشت می نمودم قسمتی ازآن خاطرات تلخ و شیرین زندگیم است وقسمت دیگر مطالب خواندنی وجالبی هستند که هنگام مطالعه یادداشت کرده ام واز همه مهمتر اینکه بیش از 28 سال است که در زمینه تعاونی ها فعالیت میکنم واطلاعات اندکی در این رابطه دارم که ا میدوارم با به اشتراک گذاشتن آنها در زمینه رشد وشکوفائی فرهنگ تعاون نقش اندکی داشته باشم چون اعتقاددارم که تعاون شاه کلیدی است که باآن هر در بسته ای را می توان باز نمود